چاپ        ارسال به دوست

تحولات حوزه فین‌تک و آثار آن بر اقتصاد ایران

با توجه به نقش تکنولوژی و تأثیر آن در عملکرد کسب‌وکارهای مختلف از جمله کسب‌وکارهای حوزه مالی و با توجه به تغییراتی که به علت بحران مالی در سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۸ در سیاست‌ها و قوانین بانکداری‌ ایجاد شد، به تدریج تحولاتی در نظام‌های مالی و بانکی به وجود آمد که سبب ظهور استارت‌آپ‌های مالی یا تکنولوژی‌های ارائه خدمات مالی از دو دهه قبل شده است که به آن Fintech می‌گویند. از مزایای تکنولوژیهای مالی می‌توان به تسریع در انجام امور مالی، سهولت، کم هزینه بودن، امنیت، کیفیت و تنوع در خدمات اشاره کرد. ظهور یک نوآوری اینترنتی با کارکردی مشابه پول دیجیتال که «پول مجازی» نام دارد و یا «بانک‌های بدون شعبه»، که خدمات غیر حضوری در سایر بخش‌های مالی ارائه می‌دهند، از ابداعات صنعت رو به تکامل فین‌تک است که به سرعت در حال گسترش می‌باشد.
حوزه‌های کاری فین‌تک‌‎ها شامل بورس، بانکداری، بیمه، مشاوره‌های کسب و کار، ارائه انواع خدمات مالی مانند برنامه‌نویسی و تولید کارافرازهای مالی و حسابداری و پشتیبانی از کسب‌وکارها است. علاوه بر اشخاص حقیقی و حقوقی، شرکت‌ها، بنگاه‌ها و کسب و کارهای کوچک، متوسط و بزرگ نیز می‌توانند از محصولات و خدمات فین‌تک بهره‌مند شوند.
طبق نتایج پژوهش اسنتور از سال ۲۰۱۰ تا اوایل سال ۲۰۱۶ بیش از ۵۰ میلیارد دلار در حدود ۲۵۰۰ شرکت در حوزه‌های فین‌تک سرمایه‌گذاری شده است. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۱۸، تنها از سوی بانک‌ها هشت میلیارد دلار در این حوزه سرمایه‌گذاری شود. نرخ رشد شرکت‌های این حوزه سالانه ۲۶ درصد بوده و در حال افزایش است. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۱۸، تنها از سوی بانک‌ها هشت میلیارد دلار در این حوزه سرمایه‌گذاری شود. ایالات متحده آمریکا، اروپا و منطقه آسیا – اقیانوسیه به ترتیب بالاترین سرمایه‌گذاری را در حوزه فین‌تک داشته‌اند. قاره آمریکا در سال ۲۰۱۶ مبلغ ۱۳.۵ میلیارد دلار در حوزه فین‌تک سرمایه‌گذاری کرده است. آمریکای شمالی بزرگترین منطقه سرمایه‌گذاری در حوزه فین‌تک در سراسر دنیا است. همچنین میزان رشد سرمایه‌گذاری اروپا و آسیا- اقیانوسیه در حوزه فین‌تک در سال ۲۰۱۵ حدود ۷۵ درصد بوده است.
با توجه به اینکه این صنعت نوپاست و در کشور ما هم شناخت دقیقی از این کسب و کارهای نوین مالی وجود ندارد، موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی در یک یادداشت پژوهشی با عنوان «ظرفیت‌های صنعت فین‌تک در تأمین مالی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط» به بررسی پتانسیل‌ها، راه‌حل‌ها و نیز تحلیل وضعیت آن در دنیا و ایران پرداخته است.

پتانسیل‌ها و ابداعات فین‌تک‌ها جهت رفع شکاف تأمین مالی و کاهش هزینه‌های خدمات مالی بنگاه‌ها به‌ویژه SMEها
به رغم آنکه شرکت‌های کوچک و متوسط (SME) بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی و حدود دو سوم از اشتغال جهان را در اختیار دارند؛ هنوز با مشکل تأمین منابع مالی مناسب مواجهند؛ درحالیکه کسب و کارهای بزرگ کمتر با این مشکل مواجه هستند. به همین دلیل فین‌تک‌ها راهکارهای جایگزین برای حمایت مالی مناسب کسب‌وکارهای کوچک و متوسط ارائه داده‌اند. خدماتی که فین‌تک‌ها ارائه می‌دهند به دلیل کاهش هزینه‌های مالی، سرعت، امنیت و راحتی برای تمامی بنگاه‌ها به ویژه بنگاه‌های کوچک و متوسط قابل استفاده است. چهار محصول کلیدی و نوآورانه برای تأمین مالی کسب و کارهای کوچک در این زمینه برجسته شده‌اندکه عبارتند از:

بازار وام‌دهی فرد به فرد
بانک‌های سنتی عمدتاً از ارزیابی رتبه اعتباری کسب‌وکارهای کوچک و متوسط ناتوانند.
فین‌تک‌ها این قابلیت را دارند که رتبه اعتباری این کسب‌وکارها را ارزیابی و بدون دخالت بانک‌های سنتی نسبت به اعطای تسهیلات به آنها اقدام کنند. تسهیلات پرریسک بیشترین میزان بازار وام‌دهی را به خود اختصاص داده‌اند. به این ترتیب، برای دریافت وام در این بازار، هیچ وثیقه‌ای ضروری نیست. اغلب کسب و کارهایی که چنین وام‌هایی را دریافت می‌کنند جریان‌های نقدی نسبتاً پایداری دارند اما هیچ وثیقه ملموسی که بتوانند در برابر قرض خود به بانک‌ها ارائه دهند، ندارند. مسأله دیگر آن است که وام دهندگان در این بازار، تنها برپایه سپرده مشتریان ریسک‌پذیر تأمین مالی می‌کنند.

امور مالی تجار و تجارت الکترونیک
 در سال ۲۰۱۲ با ورود سیستم عامل تجارت الکترونیک، پردازنده‌های پرداخت و شرکت‌های مخابراتی به زمینه‌های وام‌دهی کسب و کارهای کوچک، این کسب و کارها محصولات خود را در سیستم عامل‌هایی مثل آمازون و علی‌بابا می‌فروختند که در حال حاضر خطوط سرمـایـه درگردش هستند و تسهیلاتی را ارائـه می‌دهند. تأخیرات پرداخت می‌تواند از مشکلات این مدل باشد. فین‌تک‌ها نمی‌توانند به اجبار، مشتریان را به پرداخت زودتر مجبور کنند اما می‌توانند عواقب حـاد کمبود نقدینگـی را کاهش دهند. راه حـل‌هـای فین‌تک‌هـا شـامـل: پورتال‌های مدیریتی صورتحساب‌های الکترونیکی، راه‌حل‌های تأمین مالی زنجیره عرضه و صورت‌حساب مالی است.

توانمندسازی از طریق صورتحساب مالی
کسب و کارها می‌توانند مطالبات برجسته باقی مانده در ترازنامه‌ها را با تخفیف، به شخص ثالث بفروشند (فرآیند تنزیل) و یا اینکه به میزان ارزش مطالبات با لحاظ نرخ تنزیل، وام جدید دریافت کنند که در صورت بازپرداخت به موقع و بی نقص آن، قادر به دریافت مجدد وام با نرخ بهره پایین‌تر نیز خواهند بود.

تأمین مالی زنجیره عرضه
فین‌تک می‌تواند با تنظیم یک برنامه رسمی تأمین مالی زنجیره عرضه، به عرضه‌کنندگان این امتیاز را بدهد که پرداخت‌های زودتر از تاریخ صورتحساب مالی را با یک تخفیف، دریافت کنند. زمان بین این پرداخت‌های زودتر و تاریخ سررسید صورت‌حساب مالی، که توسط خریدار پرداخت می‌شود معمولاً توسط شخص ثالث تأمین مالی می‌شود.

 جایگاه صنعت فین‌تک در استارت‌آپ‌های ایران
صنعت فین‌تک در ایران صنعتی نوظهور بوده و چند سال است که به حوزه‌های بانکی کشور راه یافته است. همچنین تلاش برای سرمایه‌گذاری در حوزه فین‌تک از چند سال قبل توسط برخی شرکت‌ها آغاز شده است؛ اما به علت عدم انتشار میزان سرمایه‌گذاری و یا حتی انعکاس تلاش‌های صورت گرفته در کشور، آمار دقیقی در این زمینه موجود نیست. با نگاهی جزئی‌تر در خصوص استارت‌آپ‌های فعال و ثبت شده در ایران، بیشترین درصد فعالیت استارت‌آپ‌ها در حوزه تجارت الکترونیک و کمترین درصد مربوط به تأمین مالی جمعی و همچنین رایانش ابری بوده است. شایان ذکر است فعالیت استارت‌آپ‌های حوزه مالی و بانکی ۲.۶ درصد و حوزه خدمات مبتنی بر موبایل ۸ درصد از مجموع تعداد استارت‌آپ‌ها بوده است. از جمله برترین استارت‌آپ‌های ایران، می‌توان دیجی کالا، تخفیفان، آپارات، کافه بازار و دیوار را نام برد.
در همین راستا، در کنار روند تغییرات جهانی در حوزه فناوری‌های مالی، اقداماتی برای الکترونیکی کردن ارائه خدمات مالی و بانکداری انجام شده است که از مهمترین آنها می‌توان به طراحی سامانه‌های پرداخت آنالین برای مشتریان، خریدها و کسب و کارهای اینترنتی، خدمات انتقال پول، اپلیکیشن‌های مدیریت منابع و درآمد شخصی اشاره کرد.
در ارزیابی۵۰۰ شرکت برتر ایرانی از سوی سازمان مدیریت صنعتی (۱۰۰-IMI) در سال ۱۳۹۵، ۲۴ شرکت فعال در حوزه فناوری اطلاعات بانکی و پرداخت ضمن ارزیابی وضعیت آنها معرفی شده‌اند که فناوران هـوشمند بهـسازان فردا، کـارت اعتباری ایران کیش، افزار پرداز رمیس و بـه‌پرداخـت ملـت از جمله مهمترین آنها هستند. با توجه به اینکه صنعت فین‌تک، صنعتی نوپا در کشور است اما تعداد قابل توجهی از فین‌تک‌های حوزه بانکی و پرداخت در بین ۵۰۰ شرکت برتر ایرانی جای گرفته‌اند. از طرفی روند تغییرات شاخص‌ها در تمامی بنگاه‌ها مثبت و رو به رشد بوده است. این امر نشان دهنده ظرفیت‌های بالای صنعت فین‌تک در استارت‌آپ‌های ایران است.
همچنین سایر فین‌تک‌های در حال فعالیت در ایران، شرکت پرداخت الکترونیک سامان و حمایت از اجرای کیف خرد پول الکترونیک، مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، ایزی پی، وین وین، آپ، موبایل بانک و اینترنت بانک‌های تجارت، سینا، پارسیان، پاسارگاد، ملت، شیپور،#۷۸۰*، #۷۳۳*، #۱۰۰*، #۱۰۰۰* و غیره هستند.
با توجه به قابلیت‌های بسیار بالای این صنعت در کشور امـا هنوز تا شکوفایی ایـن صـنعت فاصـله بسـیاری وجـود دارد. نامشخص بودن قـوانین و مقـررات فعالیـت فـین‌تـک‌هـا در تمامی حوزه‌ها و عدم تناسب آنها با توسعه فین‌تک‌ها، عدم وجود زیرساخت‌های حقوقی، فنی و بـانکی بـرای گسـترش امنیت بهره‌برداران، آگاهی کم از قابلیت‌هـا و پتانسـیل‌هـای این صنعت در میان فعالان اقتصادی از چالش‌هایی است که فین‌تک‌ها با آن مواجهند. در این ارتبـاط تصـویب قـوانین و مقررات مربوط به محدوده فعالیت‌هـای فـین‌تـک‌هـا، وضـع سیاست‌های تشویقی بـرای گسـترش فعالیـت فـین‌تـک در تمــامی حــوزه‌هــای مــالی، تقویــت نهادهــای نظــارتی بــر فعالیت‌های صنعت فین‌تک و ارائـه آموزش‌ها برای افزایش آگاهی بـه ویـژه فعـالان اقتصـادی از قابلیت‌های این صـنعت را مـی‌تـوان از مهمتـرین اقـداماتی دانست که بایستی در این حوزه پیگیری کرد.

تحولات صنعت فین‌تک در ایران
فناوری‌های خدمات مالی یا به اختصار فین‌تک به عنوان یکی از حیطه‌های تحول‌زا و رو به رشد از مجموعه فـنـاوری‌های انقلاب صنعتی چهارم شناخته شده است.
شرکت‌هـای فعال در این زمینه عموماً استارت‌آپ‌هایی هستند که تلاش می‌کنند خودشان را در سیستم‌های مالـی جـا بیندازنـد و نهادهـای مالی سنتی را دعوت به چالش کنند. فین‌تک به عنوان راه حلی برای بهبود عملکردهای مالی- که پیش از این در کنترل بانک‌ها و موسسات مالی بود- شناخته می‌شود. این ابزارها دارای رابط کاربری ساده بوده و باعث جذب مخاطبان می‌شوند. در واقع تمایز بین فین‌تک و سیستم‌های مالی موجود سهولت، سرعت بالا، قابلیت شخصی‌سازی، نرخ و کارمزد پایین‌تر و دسترسی به خدمات متنوع در مقایسه با روش‌های سنتی می‌باشد. این مزایا از طریق تلفن همراه، ابرداده و رایانش ابری و تغییر در روش‌های کاری گذشته و ساختارهای محدودکننده قابل دستیابی است. در واقع این محصولات و خدمات الزامی برای رعایت استانداردها و رویه‌های مرسوم در صنعت بانکداری و سیستم‌های مالی ندارند و باعث ایجاد فضاها و مدل‌های جدید کسب و کار می‌شوند. به عنوان مثال، فناوری بلاک‌چین روش جدید برای انتقال پول بدون نیاز به سیستم کنترلی و نهاد تنظیم‌گر ارائه داده است که سرعت انتقال بالاتر و هزینه‌های کمتری را به مشتریان پیشنهاد می‌دهد. فین‌تک در حوزه‌های مختلف بورس، بانکداری، بیمه، مشاوره‌های مالی اثرگذار بوده است، درحالی که تا کنون بیشترین تمرکز بر انتقال پول، جمع آوری سرمایه و وام‌دهی بوده است.
در ایران همراه با رشد جهانی فین‌تک، این صنعت مورد توجه قرار گرفته است. ایران یکی از بالاترین ضرایب نفوذ خدمات بانکی را داشته و سرعت بالای انتقال وجه در سیستم بانکی، تعداد بالای شعب بانکی به نسبت جمعیت، و تعداد زیاد تراکنش‌ها نشان‌دهنده ظرفیت‌های بالای سیستم بانکی ایران است. تفاوت در روش‌های درآمدزایی، کارمزدها و نوع خدمات بانک‌ها، فرصت‌ها و چالش‌هایی متفاوت با سایر کشورها را در حوزه فین‌تک برای ایران ایجاد کرده است. با نگاهی به اکوسیستم فینتک در ایران، می‌توان وضعیت این صنعت را مورد ارزیابی قرار داد. ایران از لحاظ استعداد دارای توانایی‌های زیادی می‌باشد. تعداد زیاد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در رشته‌های مالی و نرم افزار و هزینه پایین نیروی انسانی متخصص، ایران را در موقعیت ویژه‌ای در منطقه از حیث نیروی انسانی متخصص قرار می‌دهد. گرچه بین‌المللی نبودن دانشگاه‌های ایرانی یکی از نقاط ضعف آن محسوب می‌شود. طبق گزارش شاخص نوآوری جهانی، در سال ۲۰۱۶، ایران از لحاظ شاخص “فارغ‌التحصیلان علوم و مهندسی” در رتبه دوم جهان قرار دارد. این رتبه بیانگر در دسترس بودن استعدادهای مورد نیاز برای فعالیت در زمینه فناوری‌های مالی می‌باشد. گرچه در حال حاضر بازار تقاضای فین‌تک کاملاً شکل نگرفته است، اما رشد روز افزون استفاده از ابزارهای مالی جدید و استقبال از استارت‌آپ‌ها نوید افزایش تقاضای محصولات و خدمات نوین مالی را می‌دهد. طبق گزارش شاخص نوآوری جهانی، ایران از لحاظ اندازه بازار داخلی در رتبه ۱۸ام دنیا قرار دارد. گرچه شتاب دهنده‌ها و صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر برای پرورش ایده‌های نو در عرصه فین‌تک فعال شده‌اند، اما به دلیل عدم دسترسی به آمار صحیح و دقیق، نمی‌توان در مورد میزان سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در حوزه فین‌تک اظهار نظر کرد. رتبه ایران در زمینه دسترسی به سرمایه بر اساس شاخص نوآوری جهانی(۲۰۱۶) ۸۲ می‌باشد.
قوانین و مقررات به طور متوازن با سایر عوامل، در این زمینه توسعه‌نیافته است. مسدود شدن چند استارت‌آپ فعال در حوزه فین‌تک در سال ۹۵، تا حدی مشکلات و خلاءهای اساسی موجود در این عرصه را نمایان ساخت. در زمینه قوانین و مقررات و ساختار نهادی، طبق شاخص نوآوری جهانی سال ۲۰۱۶، رتبه ایران ۱۱۲ می‌باشد که نشان‌دهنده ضعف این عامل در مقایسه با سایر اجزا اکوسیستم فین‌تک می‌باشد.

جمع‌بندی
توسعه فین‌تک در ایران به افزایش کارایی صنعت خدمات مالی منجر می‌شود، فرصت‌های کسب و کار جدیدی ایجاد می‌کند و بر کیفیت زندگی افراد تاثیر می‌گذارد. بیشترین تاثیر فین‌تک بر شرکت‌های کوچک و متوسط (SME) می‌باشد که امکان استفاده از خدمات بانک‌ها و موسسات مالی را ندارند و یا نیاز به خدمات سریع و کاراتر دارند. همچنین با استفاده از خدمات فین‌تک مبادله و تجارت -به خصوص در سطح بین‌الملل- با هزینه کمتر و سریع‌تر انجام می‌پذیرد. قوانین و مقررات، مقاومت سازمان‌ها و شرکت‌ها برای بکارگیری فناوری‌های جدید، و دسترسی به منابع مالی از مهمترین موانع پیشرفت این صنعت نوپا در کشور می‌باشد. دولت در زمینه توسعه صنعت فین‌تک می‌تواند مجموعه‌ای از اقدامات به شرح زیر را مد نظر قرار دهد.
• تصویب قوانین و مقررات مربوط به محدوده فعالیت‌های فین‌تک‌ها، که شفافیت این حوزه را برای سرمایه‌گذاران و کاربران افزایش می‌دهد. در عین حال با توجه به گستره وسیع فعالیت فین‌تک (بانکداری، بورس، بیمه و …)، شرکت‌ها با قوانین متعدد، پیچیده و گاها محدودکننده‌ای روبرو هستند که فناوری‌های جدید در آنها دیده نشده است.
• وضع سیاست‌های تشویقی برای گسترش فعالیت فین‌تک در حوزه‌های مالی دارای اولویت و همچنین حمایت از تشکیل خوشه‌های فین‌تک که منجر به هم‌افزایی فعالیت بازیگران می‌شود.
• تقویت نهادهای نظارتی بر فعالیت‌های صنعت فین‌تک
• توسعه زیرساخت‌های لازم برای فعالیت شرکت‌های فین‌تک مانند افزایش دسترسی و سرعت اینترنت، تامین سرمایه اولیه،
• ارائه آموزش‌ها برای افزایش آگاهی جامعه و فعالان اقتصادی از قابلیت‌های این صنعت

منبع


١٦:٤٠ - شنبه ١٥ مهر ١٣٩٦    /    عدد : ٢٧١٠    /    تعداد نمایش : ٦٠٦


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج